nrp nieuws

Groeten uit Groningen

10/07/2017

Vincent van Rossem

 

Ik was in Groningen om een televisieprogramma te maken, samen met mijn broer en zuster. Dan is het mijn taak, als architectuurhistoricus, om de geschiedenis van de bouwkunst voor het voetlicht te brengen. Dat lijkt misschien niet zo eenvoudig, maar in elk geval staan er in Groningen twee topmonumenten.

Niet veel mensen nemen de moeite om na aankomst per trein het station eens goed te bekijken. Toch is dat zeker de moeite waard. Het is ontworpen door Izak Gosschalk en werd geopend in 1895. Deze Amsterdamse architect is ten onrechte min of meer vergeten, omdat vrijwel al zijn werk is afgebroken, maar hij was destijds net zo succesvol als P.J.H. Cuypers, die inmiddels een soort nationale held is geworden. Het spoorbedrijf heeft het Groningse station redelijk netjes opgeknapt, met die twee fraai gedetailleerde arcades en vooral dat sprookjesachtige plafond van papier maché in de grote hal.

Tegenover het station staat het Groninger Museum, als blikvanger, maar wie goed kijkt ziet links aan de overzijde van het water een flinke villa van rode baksteen. Dat is het huis van professor Heymans, ontworpen door H.P. Berlage, net iets eerder voltooid dan het station. Een groter stilistisch contrast is moeilijk denkbaar. Het station getuigt van een tijdperk dat voorbij was, de negentiende eeuw, en Berlage kijkt al vooruit naar de twintigste eeuw. Zij het nog wat aarzelend. Helaas is het interieur van villa Heymans grotendeels verwoest.

Om nog duidelijker te maken wat architectuurgeschiedenis is, liet ik mijn broer en zus ook een villa van A. Salm zien, een leeftijdgenoot van Berlage, Gosschalk was twintig jaar ouder. Dit huis, Heresingel 13, op loopafstand van villa Heymans, werd ook voltooid in 1894. Salm was geen revolutionair en zijn opdrachtgever was geen avonturier, het is een charmant voorbeeld van de zogeheten chaletstijl, met een conventionele plattegrond. Een vermogende particulier heeft het gerestaureerd.

Na een bezoek aan het Academiegebouw, uit 1906, maar nog geheel uitgevoerd in de monumentale stijl van de negentiende eeuw, imposant, prachtig gemaakt, schitterend gedetailleerd, restte ons nog een experimenteel huis van John Hejduk, Wall House 2, ontworpen in de jaren zeventig, gebouwd in 2001. Hejduk behoorde tot de ‘New York Five’, de Amerikaanse pioniers van het postmodernisme. Misschien ook door de sub urbane situering deed dit ontwerp mij denken aan de villa Savoye bij Parijs, van Le Corbusier.

Het verbaast mij altijd weer dat mijn broer en zus, die niet echt dom zijn, zo weinig van architectuur begrijpen. Na enige uitleg begint het ze wel te dagen maar voor de gemiddelde burger is de bouwkunst klaarblijkelijk moeilijk te doorgronden. Het lukte mij niet echt om uit te leggen dat er op de Grote Markt een prachtig stadhuis had gestaan, uit de jaren zestig van de vorige eeuw, van de rijksbouwmeester Jo Vegter. Afgebroken in de jaren negentig, werkelijk een spectaculaire vorm van culturele kapitaalvernietiging. De nieuwbouw van Natalini is geen echte vooruitgang.

Maar al met al was Groningen heel leerzaam. Het zou goed zijn als Nederlandse ontwerpers eens wat vaker op excursie gingen in eigen land.

Bron: NRP
NRP omdat het nieuwe vastgoed er al staat