nrp nieuws

NRP BLOG: Geheime liefde

18/06/2018

Vincent van Rossem

Nu het Openbaar Ministerie wordt ontwricht door een geheime liefde moet ik ook maar eens bekennen dat de Amsterdamse wijk Bos en Lommer de grote liefde van mijn architectuurhistorische leven is. Het was, ruim dertig jaar geleden, liefde op het eerste gezicht. Ik weet niet precies waarom, want de wijk is niet mooi en de woningen zijn van een bedenkelijke kwaliteit. Maar het leek alsof de geschiedenis van de moderne stedenbouw voor mijn ogen tot leven kwam in het zachte licht van die herfstdagen. Daar versmolt het echte stadsleven met de theorie van de modernisten.

Bos en Lommer is in feite een mislukt stedenbouwkundig experiment. De fameuze Afdeling Stadsontwikkeling wilde daar een nieuwe verkaveling introduceren: de strokenbouw. Dat kon afgedwongen worden met een bestemmingsplan, het stedenbouwkundig ontwerp dat in 1935 werd goedgekeurd door de gemeenteraad. Maar vervolgens ontstond er een enorm conflict tussen de gemeente en de particuliere opdrachtgevers, de zogenoemde ‘bouwers’, die toen nog het overgrote deel van de Amsterdamse woningbouw realiseerden. Die waren niet van plan om het woningtype te bouwen dat de Afdeling Stadsontwikkeling voor ogen stond.

Het werd natuurlijk, naar goed Nederlands gebruik, een compromis, waarbij bovendien Haagse bezuinigingen het zuinige stedenbouwkundig plan nog zuiniger maakten. De oplettende waarnemer kan al die dingen zien. Het waren mijn eerste lessen in volkshuisvestelijk waarnemen. Eind jaren dertig was het oostelijk deel van de wijk grotendeels voltooid. In de jaren vijftig werd Bos en Lommer door de A10 in twee delen gehakt, een vooroorlogs deel met overwegend particuliere woningen en een naoorlogs deel met portieketageflats van de corporaties.

Volgens gangbare volkshuisvestelijke wijsheid had het vooroorlogse deel natuurlijk afgebroken moeten worden in het kader van de stadsvernieuwing. Gehorige woningen met slechte plattegronden, bouwkundig beroerd, armoedige verkaveling, versleten openbare ruimte, enzovoort. Maar dat kon niet, want het was particulier bezit. Eind jaren tachtig waren de huurwoningen afgeschreven en kwamen ze voor 60.000 gulden op de markt. U begrijpt dat vele Amsterdammers geen moment hebben geaarzeld. Zo begon het oudste deel van Bos en Lommer aan een geheel nieuw leven.

Dit jaar gebeurde er alweer een wonder, waardoor ik hevig herinnerd werd aan mijn betoverende wandelingen door de wijk. Aan de Erasmusgracht, met uitzicht op de Admiralengracht, een schitterende locatie, staat de Augustanakerk uit 1956 van de Evangelisch-Lutherse Gemeente, die tegen de zin van de Afdeling Stadsontwikkeling, dus op bevel van hogerhand, in een groenstrook werd gebouwd. Het was eigenlijk een centrum voor maatschappelijk werk met een kerkruimte. De kerk werd in januari 2015 gesloten en de monumentenzorg achtte het gebouw niet monumentwaardig. Ik zag het wanproduct van de projectontwikkelaar al voor me. Maar het bureau Ponec de Winter heeft de Augustanakerk schitterend gerenoveerd voor de Lutherse gemeente, met kleine sociale huurwoningen en een maatschappelijke functie. Dat kan dus allemaal tegenwoordig. De Augustanahof werd genomineerd voor de Amsterdamse Architectuur Prijs, toch ook opmerkelijk. Die werd gewonnen door een gerenoveerd schoolgebouw in Slotervaart, misschien nog opmerkelijker. Je zou haast denken dat mensen eindelijk iets gaan begrijpen van architectuur en stedenbouw. 

NRP omdat het nieuwe vastgoed er al staat